Herleving handelssancties VS contra Iran – EU roert zich, Iran start rechtszaak Internationaal Gerechtshof. Europese bedrijven zijn speelbal van internationaal getouwtrek en geconfronteerd met tegenstrijdige rechtsplichten

Op 8 mei 2018 heeft de regering-Trump aangekondigd dat het handelssancties tegen Iran gaat herinvoeren (link naar: https://www.treasury.gov/resource-center/sanctions/Programs/Pages/iran.aspx). De Europese Unie verwerpt deze en heeft tegenmaatregelen aangekondigd in de vorm van een “blocking statute”. De gevolgen hiervan worden gevoeld door Europese bedrijven: zij worden nu geconfronteerd met Amerikaanse boetes/straffen als ze de sancties niet naleven, maar óók met Europese boetes/straffen als zij de Amerikaanse sancties wél naleven. Voor bedrijven die handel drijven met Iran, direct of indirect, zijn dit reële en actuele problemen waar geen kant en klare oplossingen voor bestaan.

Per 6 augustus 2018 is een deel van de nieuwe sancties in werking getreden:

a. Sancties voor de Iraanse regering op de verkrijging van Amerikaanse dollarbankbiljetten;
b. Sancties op Irans handel in goud en andere waardevolle metalen;
c. Sancties op de handel met Iran in zekere grondstoffen (metalen, kolen, e.d.) en software voor het integreren van industriële processen;
d. Sancties op aanzienlijke transacties in Iraanse Rials of het aanhouden van aanzienlijke tegoeden in die valuta buiten Iran;
e. Sancties op de aan-/verkoop of andere handel in Iraans schuldpapier;
f. Sancties op de Iraanse automobielindustrie;
g. Sancties op de import in de VS van Iraanse tapijten en voedselwaren en een aantal vergelijkbare sancties.

Op 4 november 2018 zal de tweede en laatste tranche van sancties in werking treden:

a. Sancties op Iraans zeetransport en het Iraanse havenbedrijf;|
b. Sancties op aankoop van/handel in Iraanse olie;
c. Sancties gericht aan buitenlandse financiële instellingen die transacties aangaan met de Iraanse Centrale Bank en andere Iraanse overheden;
d. Sancties op het aanbieden van verzekeringsdiensten aan Iran;
e. Sancties op de Iraanse energiesector.

Al eerder, in oktober 2017, stapte de regering-Trump uit de zo ook wel genoemde Iraanse nucleaire deal (Joint Comprehensive Plan of Action) van 2015 die onder andere beoogt de Iraanse voorraad verrijkt uranium af te bouwen. Partij bij die deal waren naast de VS, China, Rusland en de Europese Unie.

Gelijk met de feitelijke herleving van de Amerikaanse sancties, kondigde de Europese Unie een zogenoemd “blocking statute” aan. (link: http://ec.europa.eu/dgs/fpi/what-we-do/blocking_statute_en.htm). Het blocking statute is een juridisch wapen tegen de Amerikaanse sancties. Het maakt het mogelijk voor partijen die onder de werking van het EU-recht vallen schade te verhalen veroorzaakt door de Amerikaanse sancties. Ook creëert het immuniteit van eventuele Amerikaanse rechterlijke veroordelingen voor schendingen van de Amerikaanse sancties. Tot slot legt het blocking statute een verbod op aan hen die onder de werking van het EU-recht vallen de Amerikaanse sancties na te leven.

Bovenstaande ontwikkelingen gaan gepaard met veel onzekerheid voor Europese partijen die zaken doen met Iran. Wat precies de reikwijdte van de sancties voor individuele bedrijven is, is nog verre van duidelijk. Historisch is wel duidelijk dat de Amerikaanse regering niet schuwt snel en hard te handhaven, ook richting niet-VS personen.

Daarnaast bestaan er tegenstrijdige rechtsplichten: enerzijds zijn Europese partijen gehouden aan de Amerikaanse sancties en riskeren ook zij hoge boetes van de Amerikaanse overheid. Anderzijds legt de EU hen een nadrukkelijk verbod op zich te houden aan de Amerikaanse sancties en riskeren zij mogelijke strafvervolging hier te lande juist als zij zich wel aan de sancties houden.

De onduidelijkheid zal nog wel even voortduren. De ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op. Zo heeft de Iraanse regering zeer recent verklaard de Verenigde Staten aan te klagen bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag voor de, in hun ogen, onrechtmatige sancties. Dat Hof kan, als het zichzelf bevoegd acht, de sancties bestendigen maar ook (deels) onrechtmatig verklaren.